KHOA XÉT NGHIỆM - Viện Sốt rét – Ký sinh trùng

Hoạt động xét nghiệm phòng chống Covid-19 khi được BYT huy độngChức năng, nhiệm vụ:

Khoa Xét nghiệm là đơn vị nòng cốt trong hoạt động nghiên cứu khoa học cơ bản và triển khai kỹ thuật cao của Viện, với quá trình hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn. Ban đầu, khoa mang tên Khoa Sinh học Phân tử – Miễn dịch; giai đoạn 2010–2018 đổi tên thành Khoa Nuôi cấy – Miễn dịch; từ tháng 5/2018 chuyển lại thành Khoa Sinh học phân tử và Miễn dịch; và đến tháng 9/2020 chính thức mang tên Khoa Xét nghiệm. Qua từng giai đoạn, khoa không ngừng được củng cố về tổ chức, nhân lực và đầu tư trang thiết bị hiện đại, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao trong nghiên cứu và chẩn đoán.

Hiện chức năng nhiệm vụ chính của Khoa là:

Thực hiện xét nghiệm kỹ thuật cao trong giám sát, xác định định danh, chẩn đoán các bệnh ký sinh trùng, bệnh do côn trùng truyền, các bệnh nhiệt đới, các bệnh lãng quên và bệnh khác theo yêu cầu, cụ thể:

+ Giám sát thực địa đánh giá nhạy cảm của các ký sinh trùng sốt rét với thuốc điều trị bằng kỹ thuật sinh học phân tử, nuôi cấy in vitro, in vivo, đánh giá thay đổi kiểu gen của ký sinh trùng, côn trùng, ngoại ký sinh.

+ Nghiên cứu khoa học, ứng dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong SHPT, miễn dịch, nuôi cấy về chẩn đoán, định danh, định loại các bệnh ký sinh trùng, bệnh côn trùng truyền, các bệnh nhiệt đới và các bệnh lãng quên.

+ Xét nghiệm bệnh cho bệnh nhân, định loài bằng kỹ thuật cao các loài giun sán, côn trùng, ngoại ký sinh khi có yêu cầu hoặc được giao nhiệm vụ

2. Nuôi, bảo quản các chủng ký sinh trùng sốt rét in vitro và in vivo, thực hiện thu thập chủng KST tạo ngân hàng chủng KSTSR.
Đào tạo và đào tạo lại cán bộ chuyên môn phụ trách cho địa phương, cho Viện và các cá nhân tổ chức có nhu cầu về các kỹ thuật SHPT, miễn dịch, nuôi cấy. Tham gia đào tạo cán bộ đại học, sau đại học tại các cơ sở đào tạo theo yêu cầu. Tham gia biên soạn tài liệu và đào tạo chuyên ngành về nuôi cấy KSTSR, sinh học phân tử, miễn dịch… đối với bệnh và tác nhân gây bệnh ký sinh trùng, bệnh do vecto truyền ,và bệnh nhiệt đới lãng quên cho hệ thống y tế khu vực Nam bộ

Cơ sở vật chất: Khoa được trang bị các trang thiết bị, máy móc hiện đại như máy điện di mao quản, máy Real time PCR, máy đếm tế bào, máy ELISA tự động…

Cơ cấu tổ chức: Hiện khoa gồm ba lĩnh vực chính: Nuôi cấy ký sinh trùng sốt rét, Miễn dịch và Sinh học phân tử; với 08 cán bộ (03 sau đại học, 05 đại học)

Những phần thưởng đã đạt được:

Tập thể lao động xuất sắc nhiều năm liền 2017, 2018, 2019, 2020, 2021.

Bằng khen do có thành tích xuất sắc trong công tác PCSR năm 2007, 2008, giai đoạn 2000-2005, 2006-2010, 2011-2015

Bằng khen do có thành tích xuất sắc thực hiện nhiệm vụ, kế hoạch y tế năm 2010, 2011, 2012, 2013, 2014, 2015, 2017, 2019, 2021

Bằng khen đã có nhiều thành tích trong quá trình xây dựng và phát triển đơn vị năm 2010

Bằng khen của Bộ trưởng Bộ Y tế vì đạt được nhiều thành tích trong phong trào thi đua yêu nước giai đoạn 2011 – 2015

BÁO CÁO TÓM TẮT THÀNH QUẢ ĐẠT ĐƯỢC TRONG CÔNG TÁC KHOA XÉT NGHIỆM QUA CÁC THỜI KỲ

Ứng dụng sinh học phân tử

Khoa đã triển khai hiệu quả các kỹ thuật sinh học phân tử (PCR, Real-time PCR, RT-PCR, LAMP) trong phát hiện, định danh và giám sát tác nhân gây bệnh:

+ Trong lĩnh vực sốt rét: Khoa đã thực hiện nhiều đề tài nghiên cứu nhằm chuẩn hóa và nâng cao độ nhạy kỹ thuật, như khảo sát ngưỡng phát hiện của LAMP, xác định đột biến gen K13 liên quan kháng Artemisinin, đa hình di truyền, xây dựng DNA tái tổ hợp làm chứng dương cho KSTSR, điều tra theo dõi các ca từng bị dương tính bằng Real-time PCR…. Bên cánh đó Khoa đã điều tra chủ động nhằm phát hiện sớm KSTSR trong cộng động tại các tỉnh Nam Bộ – Lâm Đồng với trên 5.000 mẫu máu (trong giai đoạn 2021–2025), bằng 03 kỹ thuật PCR kết hợp kính hiển vi và test nhanh. Tuy nhiên trong giai đoạn này không phát hiện ca nhiễm mới trong cộng đồng nguy cơ, góp phần hỗ trợ mục tiêu loại trừ sốt rét.

+ Trong lĩnh vực vector truyền bệnh: phân tích trên quy mô lớn các mẫu muỗi Aedes spp. và ngoại ký sinh (ve, mò, mạt…) nhằm phát hiện nhiều tác nhân gây bệnh quan trọng (Dengue type 2, Babesia, Borrelia, Rickettsia…), qua đó cung cấp bằng chứng về sự lưu hành mầm bệnh trong véc tơ, phục vụ hiệu quả công tác giám sát dịch tễ tại khu vực.

+ Trong lĩnh vực ký sinh trùng: phát hiện loài Toxocara malaysiensis; định danh sán dây (Taenia spp.) bằng các kỹ thuật sinh học phân tử, nghiên cứu tạo dòng, sản xuất kháng nguyên tái tổ hợp (Taenia solium, Toxocara canis), nuôi cấy thành công trứng Toxocara…nhằm nâng cao độ chính xác chẩn đoán ký sinh trùng trong khu vực,

Ứng dụng miễn dịch (ELISA, IFA, Western Blot)

Khoa triển khai các kỹ thuật miễn dịch trong phát hiện kháng nguyên – kháng thể như ELISA, Western Blot trong chẩn đoán Plasmodium, Toxocara, Fasciola, Strongyloides…; áp dụng kỹ thuật miễn dịch huỳnh quang gián tiếp (IFA) nhằm hỗ trợ đánh giá đáp ứng miễn dịch trong cộng đồng đối với Plasmodium falciparum tại vùng sốt rét lưu hành.

Ứng dụng nuôi cấy và thực nghiệm (kết hợp kỹ thuật cao)

Triển khai nuôi cấy in vitro/in vivo ký sinh trùng sốt rét, phục vụ nghiên cứu kháng thuốc (RSA0–3h), ứng dụng kỹ thuật đo tế bào dòng chảy (Flow cytometry) trong phân tích và phát hiện tế bào/ký sinh trùng.

Xây dựng và bảo quản ngân hàng chủng: Các chủng KSTSR thu thập từ giai đoạn 1992–2020 được bảo quản lâu dài trong nitơ lỏng, đảm bảo tính ổn định phục vụ nghiên cứu, thử thuốc và cung cấp chứng dương cho kỹ thuật sinh học phân tử. Ngân hàng chủng hiện lưu giữ nhiều loài KSTSR trên người, động vật thí nghiệm và vật chủ khác, bao gồm: P. falciparum, P. vivax, P. berghei, P. inui và P. gallium …

Thực hiện các nhiệm vụ khác do Bộ trưởng Bộ Y tế giao:

Từ tháng 9/2020, Khoa đã chủ động xây dựng và hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị, vật tư và quy trình xét nghiệm, đảm bảo an toàn sinh học theo quy định của Bộ Y tế, được công nhận phòng xét nghiệm khẳng định SARS-CoV-2.

Khoa tham gia đào tạo, hướng dẫn chuyên môn xét nghiệm cho cán bộ trong Viện; xử lý các tình huống kỹ thuật trong quá trình xét nghiệm; đồng thời tham mưu Lãnh đạo Viện trong công tác phòng chống dịch.

Cán bộ Khoa trực tiếp tham gia lấy mẫu, xét nghiệm sàng lọc SARS-CoV-2 bằng kỹ thuật RT-PCR tại các địa phương như Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh, hỗ trợ tư vấn và công tác hành chính cho người dân, góp phần tích cực vào công tác xét nghiệm, giám sát và kiểm soát dịch COVID-19 tại khu vực.