– E. histolytica có thể gây bệnh tại đại tràng hoặc một số bệnh lý ngoài ruột như áp xe gan, ổ bụng, màng phổi…
– Entamoeba histolytica thuộc ngành Amoebozoa, bộ Amoebida, họ Entamoebidae, chi Entamoeba. Có bốn chủng gồm: E. Histolytica, E. Dispar, E. Moshkovskii, E. Bangladeshi. Tuy nhiên, thường chỉ có loại E. histolytica gây bệnh.
1.NGUỒN LÂY
Người bệnh mắc phải E. histolytica do ăn phải bào nang. Nguyên nhân do bào nang có thể sống trong nước, nó dính vào thực phẩm và nhất là hay ăn những loại rau mọc ở chỗ đất bị nhiễm phân người hoặc rau mà người trồng dùng phân để bón hoặc tưới nước nhiễm phân. Bào nang vẫn tồn tại trong môi trường trong vài tuần đến vài tháng. Nguồn lây ít gặp hơn là truyền qua nước, qua giao hợp đường miệng và qua hậu môn.
2. LÂM SÀNG
2.1 Amip đường ruột:
Bệnh lỵ amip cấp tính thể điển hình:
– Thường khởi phát đột ngột.
– Đau bụng: có thể đau nhẹ hoặc đôi khi đau dữ dội, đau quặn theo khung đại tràng, gây cảm giác phải đi đại tiện ngay.
– Cảm giác buốt hậu môn: đòi hỏi phải đi đại tiện, nhưng không đi được.
– Phân: phân lỏng kèm lẫn nhày và máu, số lượng phân không nhiều nhưng đi nhiều lần trong ngày
– Vùng bụng nhạy cảm khi thăm khám, đặc biệt vùng manh tràng và kết tràng sigma thường hay co cứng và đau.
Bệnh lỵ a mip mãn tính:
– Có biểu hiện của bệnh viêm đại tràng mãn tính: Đau bụng liên tục hoặc từng cơn, tiêu chảy, muốn đi đại tiện ngay. Đầy hơi, ăn không tiêu, suy nhược, biếng ăn, buồn nôn.
– Tiến triển kéo dài và khó điều trị.
Biến chứng tại ruột:
– Xuất huyết tiêu hóa do thủng ruột
– Hội chứng tắc ruột
– U amip
– Viêm ruột mạn tính
2.2 Amip ngoài ruột:
– Áp – xe gan do amip là dạng phổ biến của amip xâm lấn ngoài ruột, thường có các triệu chứng như sốt cao, đột ngột, đau hạ sườn phải, gan to, mệt mỏi, chán ăn, sụt cân. Và có thể gặp áp – xe do amip ở các cơ quan khác như phổi, não, …
– Ngoài ra Amip còn gây bệnh ở những bộ phận khác: Lách, xương, loét ở rìa hậu môn, da đầu dương vật, âm đạo, âm hộ…
3.XÉT NGHIỆM
– Soi phân: Phân có nhiều nhầy, máu và có thể thấy hình ảnh amip ăn hồng cầu hoặc thể amip không ăn hồng cầu và thể bào nang. Phát hiện kháng nguyên E. histolytica trong phân.
– Xét nghiệm ELISA (+).
– Siêu âm, CT scan có tổn thương gan, não.
4. PHÒNG BỆNH
– Phải ăn chín, uống chín.
– Rau, củ, quả phải được rửa kỹ dưới vòi nước chảy.
– Sử dụng nguồn nước uống và nước sinh hoạt sạch sẽ.
– Tuân thủ an toàn thực phẩm, vệ sinh cá nhân đặc biệt là vệ sinh tay.
– Giáo dục sức khỏe, nâng cao nhận thức.
– Quan hệ tình dục an toàn.
Bs Võ Bùi Cao Thiện
