Demodex spp. là một loại ký sinh trùng chân khớp rất nhỏ, ký sinh ở nang lông, gần nang lông, tuyến bã, trên vảy da ở người và súc vật.
Demodex spp. có khoảng 65 loài, ở Việt Nam hiện nay ghi nhận có 2 loài ký sinh ở người:
– Loại dài: Demodex folliculorum thường ký sinh ở nang lông, tóc, mi…
– Loại ngắn: Demodex brevis thường ký sinh ở tuyến bã
HÌNH THỂ
Demodex trưởng thành có chiều dài khoảng 0,1–0,3 mm. Con đực ngắn hơn con cái. Cơ thể của chúng thon dài gồm hai phần, đầu giả và ngực bụng. Phần đầu giả có miệng giống như chiếc kim sắc, nó có thể ghim trực tiếp vào trong tế bào để hút chất dinh dưỡng. Phần ngực có 4 đôi chân ngắn và 8 giác bám ở mặt dưới ngực. Cơ thể được bao phủ một lớp vảy.
CHU KỲ PHÁT TRIỂN
Có 5 giai đoạn: trứng, ấu trùng, tiền nhộng, nhộng và con trưởng thành. Con đực và con cái Demodex đều có bộ phận sinh dục. Sau khi giao cấu ở trên bề mặt của da, chúng đi sâu vào bên trong da và đẻ trứng ở nang lông hoặc tuyến bã. Sau 3–4 ngày trứng nở ra ấu trùng có ba đôi chân và khoảng 7 ngày qua 2 lần lột xác ở giai đoạn tiền thanh trùng và thanh trùng chúng phát triển thành con trưởng thành có bốn đôi chân.
DEMODEX SPP CÓ GÂY BỆNH KHÔNG?
Trong hầu hết trường hợp, Demodex là một phần tự nhiên của hệ sinh thái da và không gây hại. Tuy nhiên, khi số lượng nhiều (gọi là nhiễm Demodex), chúng có thể gây ra các vấn đề về da như:
– Mụn trứng cá dai dẳng.
– Viêm da mặt.
– Đỏ mặt, ngứa rát.
– Da nhờn nhiều, lỗ chân lông to.
– Rosacea (chứng đỏ mặt mạn tính).
– Ngứa quanh mắt, viêm mí mắt (khi Demodex xuất hiện ở vùng mắt).
ĐIỀU KIỆN THUẬN LỢI DEMODEX PHÁT TRIỂN
– Da dầu, tiết bã nhờn nhiều.
– Vệ sinh da kém hoặc rửa mặt quá mạnh làm mất lớp bảo vệ tự nhiên.
– Dùng mỹ phẩm, kem bôi có thành phần gây bít tắc.
– Hệ miễn dịch yếu hoặc mất cân bằng hệ vi sinh vật da.
– Lạm dụng corticoid hoặc sản phẩm chứa steroid.
CHẨN ĐOÁN
Chẩn đoán xác định dùng dao mổ tiệt trùng cạo vẩy da trên nang lông, tập trung bệnh phẩm trên lam kính, nhỏ 1 giọt KOH hoặc dầu thực vật, quan sát dưới kính hiển vi (vật kính 4 hay 10) soi tìm Demodex spp
ĐIỀU TRỊ
Phải loại trừ càng sớm càng tốt, chống bội nhiễm. Khi đã loại bỏ Demodex spp. tình trạng nhiễm khuẩn sẽ dừng lại, các vết thương sẽ lành, lỗ chân lông sẽ trở nên nhỏ hơn và chất dầu sẽ giảm tiết hơn.
Việc điều trị thường cần sự kết hợp giữa thuốc và thay đổi thói quen chăm sóc da:
(1) Thuốc bôi
– Metronidazole, Permethrin (dạng bôi như Soolantra).
(2) Thuốc uống
Metronidazole đường uống theo chỉ định của bác sĩ.
(*) Lưu ý khi điều trị
– Không tự ý dùng thuốc trị.
– Không lạm dụng tinh dầu nguyên chất bôi trực tiếp lên da.
– Điều trị Demodex cần kiên trì, thời gian sống của chúng khoảng 2–3 tuần, nên thường cần điều trị ít nhất 1–2 tháng.
DỰ PHÒNG
– Dùng sữa rửa mặt dịu nhẹ, không chứa dầu.
– Tránh mỹ phẩm gây bí da.
– Giặt vỏ gối, khăn mặt thường xuyên.
– Nếu bạn nghi ngờ mình bị nhiễm Demodex hoặc có các dấu hiệu như mụn kéo dài, đỏ mặt, ngứa, rát, bạn nên đi khám bác sĩ để được chẩn đoán chính xác và có phác đồ điều trị phù hợp.
CK1.XN. Phạm Thị Thu Giang
