Vừa qua, nhiều vụ việc ngộ độc thực phẩm đã diễn ra trên khắp cả nước làm dấy nên hồi chuông cảnh tỉnh về nguy cơ nhiễm trùng, nhiễm độc thông qua bữa ăn thường ngày. Bệnh ký sinh trùng nói chung cũng chủ yếu lây qua đường tiêu hóa. Chúng ta hãy cùng điểm qua những món ăn được ưa chuộng ở Việt Nam có nguy cơ lây nhiễm ký sinh trùng cho người. Qua đó, người dân có thêm kiến thức để phòng tránh bệnh hiệu quả.
1. Nem chua, tré, lạp, gỏi bò, bò né…
Nem chua, tré, lạp… đều là những món đặc sản hấp dẫn đặc trưng của các tỉnh thành Việt Nam. Những món ăn này có nguyên liệu chính là thịt lợn sống được xay trộn cùng bì (nem chua), hoặc riềng, sả, thính… (tré) sau đó được quấn cùng lá ổi/đinh lăng rồi để ở nhiệt độ thường trong vài ngày để thịt lên men tới khi có vị chua nhẹ là được. Món lạp thường dùng thịt lợn sống/tái, băm nhỏ trộn cùng các loại rau thơm và thính, ăn cùng xôi, đây là món ăn đặc trưng của dân tộc Thái ở vùng núi Tây Bắc nước ta.
Do sử dụng thịt lợn tái/sống là nguyên liệu chính nên đây là có thể trở thành nguồn lây các loại ký sinh trùng như sán dây lợn (Taenia solium), giun xoắn (Trichinella spiralis)… Đã có báo cáo năm 2001 và 2004 về dịch giun xoắn xuất hiện tại xã Quài Tở, huyện Tuần Giáo, tỉnh Điện Biên xuất phát từ món lạp khiến hơn 20 người mắc bệnh, năm 2001 có 2 người tử vong; năm 2012 tại huyện Mường Lát, tỉnh Thanh Hóa có trên 27 người mắc bệnh, trong đó có 2 người sinh thiết có ấu trùng trong cơ.
Gỏi bò sử dụng nguyên liệu chính là thịt bò tái/sống, bò né thường áp chảo cho còn tái chín, nếu thịt bò có nang ấu trùng sán dây bò sẽ khiến người ăn bị nhiễm bệnh sán dây bò (Taenia saginata). Sán dây bò có thể làm cơ thể người bệnh suy yếu, gây tổn thương tại ruột, viêm ruột, rối loạn tiêu hóa… đặc biệt gây ra cảm giác ám ảnh, ghê sợ khi người bệnh thấy có đốt sán lớn chui ra khỏi hậu môn.
2. Cua đá
Những năm gần đây, cua đá trở thành món đặc sản núi rừng được yêu thích. Khác với những loại cua thông thường đã được biết tới nhiều như cua biển, cua đồng, cua đá sống trong các hốc đá ven suối ở vùng núi cao. Chúng có hình dáng giống cua đồng nhưng lớn hơn rất nhiều, với 2 càng to khỏe, khi sống có màu tím sậm. Được mô tả là loại cua tự nhiên có vị thơm ngọt thậm chí hơn cả cua biển, cua đá dần trở thành món ăn yêu thích của các thực khách. Tuy nhiên, loài cua này lại tiềm ẩn nguy cơ gây nhiễm ký sinh trùng sán lá phổi (Paragonimus heterotremus). Người nhiễm ấu trùng sán lá phổi có thể bị tiêu chảy, đau bụng, sốt, ho ra máu và có tổn thương ở phổi; ở giai đoạn mãn tính có thể nhầm lẫn với bệnh lao. Ở Việt Nam, bệnh viện phổi Trung ương đã tiếp nhận nhiều ca bệnh do sán lá phổi thói quen ăn cua đá chưa được nấu kĩ.
3. Các món cuốn rau sống
Các món cuốn rau sống có thể coi là tinh hoa ẩm thực Việt Nam. Khác với các món cuốn trên thế giới chủ yếu chế biến bằng cách chiên ngập dầu, Việt Nam có rất nhiều các món cuốn rau sống cực kỳ thơm ngon, thanh mát lại tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, nếu rau sống không đảm bảo trong quá trình nuôi trồng, sử dụng phân tươi hay dùng nguồn nước ô nhiễm để phun tưới… hoặc không được chế biến cẩn thận có lẫn ốc, sên (là vật chủ trung gian của nhiều loại ký sinh trùng), thì món ăn này có thể là nguy cơ lây nhiễm nhiều loài loại ký sinh trùng như: đơn bào Cryptosporidium spp., giun lươn (Strongyloides stercoralis), giun đũa chó mèo (Toxocara spp.), sán lá gan lớn (Fasciola gigantica), giun phổi chuột (Angiostrongylus cantonensis), amip Entamoeba histolytica…
Để đề phòng nhiễm ký sinh trùng từ rau sống, cần đảm bảo quá trình trồng rau sạch, kiểm tra xem có lẫn ốc, sên… ở rau hay không và rửa kĩ rau dưới vòi nước chảy.
Phòng bệnh
Tuyên truyền giáo dục: nâng cao ý thức trong văn hóa ăn uống nhất là ở những người dân ở vùng có tập quán ăn sống, tái, luôn ăn chín, uống sôi.
Cẩn trọng khi chế biến: Kiểm tra kĩ càng thực phẩm trước khi chế biến; đeo găng tay, rửa sạch tay khi sơ chế thực phẩm; không dùng chung các dụng cụ chế biến đồ sống và đồ chín.
Khi nghi ngờ ăn phải thực phẩm nhiễm ký sinh trùng: nên thực hiện xét nghiệm, chẩn đoán và điều trị sớm.
Xử lý môi trường và thực hiện an toàn vệ sinh thực phẩm: kiểm tra nguồn nước; kiểm soát nguồn phân người, phân gia súc…
Phòng dịch ở địa phương: tăng cường kiểm tra và siết chặt xử lý đối với các lò giết mổ súc vật, đặc biệt là ở những khu vực ngoại thành, vùng sâu, vùng xa; truyền thông giáo dục dân địa phương về phòng chống ký sinh trùng tại cộng đồng.
Báo cáo tình hình dịch tễ: thông báo khẩn lên các tuyến trên để bố trí đội phòng chống dịch xuống nơi có ca mắc bệnh để điều tra dịch tễ và tổ chức điều trị.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
– http://yhth.vn/upload/news/31-34-884-13.pdf
– https://suckhoedoisong.vn/canh-bao-ca-nha-nhap-vien-vi…
BS. Nguyễn Thảo Phương
