Cái ghẻ có tên khoa học Sarcoptes scabiei là loài chân đốt y học. Có kích thước cơ thể rất nhỏ nhưng nó chuyên “đào hang” để đẻ trứng và ký sinh trên da người và động vật.
1. HÌNH THỂ
Cái ghẻ trưởng thành có 8 chân, toàn thân có hình bầu dục, mặt lưng gồ, mặt bụng phẳng, không có mắt, đây là đặc điểm để chúng ta có thể định danh Sarcoptes scabiei.
2. CHU TRÌNH PHÁT TRIỂN CỦA CÁI GHẺ
Sau khi xâm nhập vào da ký chủ, cái ghẻ phá hủy mô dưới da làm thức ăn và đào đường hầm để làm nơi cư ngụ… Điều kiện thuận lợi cho chúng đào đường hầm là vào ban đêm, mỗi ngày đào được khoảng 3–5 mm, những đoạn đường hầm kết thúc khi đụng tới lớp sừng của da.
Giao cấu xong cái ghẻ đực chết, con cái về đêm tiếp tục đào đường hầm trong da và đẻ trứng. Sau 3–4 ngày trứng nở ra ấu trùng có 6 chân. Ấu trùng đào đường hầm chui lên mặt da, xâm nhập vào nang lông hoặc chui vào lớp vảy thượng bì, tạo nên các bọc rất khó thấy bằng mắt thường. Khoảng 3–10 ngày ấu trùng lột xác lần một thành nhộng và lột xác hai lần thành con trưởng thành sau 8 ngày. Chu trình của cái ghẻ khoảng 8–15 ngày tùy vào nhiệt độ và khí hậu.
3. VAI TRÒ GÂY BỆNH
Ở người trưởng thành và trẻ lớn, ghẻ thường xuất hiện ở: kẽ ngón tay, các nếp gấp ở cổ tay, vùng khuỷu tay bên trong, lòng bàn chân, trong nách, lưng, mông, vùng quanh vú, xung quanh bộ phận sinh dục nam còn trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, vị trí nhiễm thường: da đầu, mặt, cổ, lòng bàn tay, lòng bàn chân… Nếu không được phát hiện và điều trị sớm bệnh có thể lan toàn cơ thể.
Cái ghẻ thường đào đường hầm vào ban đêm do đó người bệnh ngứa nhiều nhất là về đêm, lúc đi ngủ do cái ghẻ di chuyển gây kích thích đầu dây thần kinh cảm giác ở da và một phần do độc tố ghẻ cái tiết ra khi đào hang, làm người bệnh mất ngủ, lâu ngày dẫn đến suy nhược cơ thể. Khi bám được vào bề mặt da, ghẻ cái chui sâu vào trong đẻ trứng, vùng da đó ngứa dữ dội do cơ thể phản ứng với các tác nhân dị ứng gây nên tình trạng ngứa, người bệnh gãi nhiều làm da bị trầy xước dễ bị bội nhiễm gây viêm da cấp tính, nhiễm trùng da sâu hơn như áp xe, xâm lấn da nghiêm trọng có thể dẫn đến nhiễm trùng máu, bệnh tim và bệnh thận mãn tính.
Nhiễm trùng da liên quan đến bệnh ghẻ là một yếu tố nguy cơ phổ biến đối với các biến chứng qua trung gian miễn dịch như viêm cầu thận sau liên cầu khuẩn cấp tính (bệnh thận) và có thể là bệnh thấp khớp.
4. ĐƯỜNG LÂY TRUYỀN
Ghẻ lây truyền qua tiếp xúc trực tiếp giữa da với da của người bị ghẻ. Khi ngứa người bệnh gãi làm vương vãi cái ghẻ ra quần áo, giường chiếu…, bệnh ghẻ lây lan do nằm chung giường, mặc quần áo chung. Lây qua tiếp xúc da khi quan hệ tình dục nên xếp vào nhóm bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Bệnh có thể xuất hiện thành ổ dịch ở các đơn vị tập thể, vùng dân cư đông đúc, nhà ở chật hẹp, thiếu vệ sinh, ở trại giam…
5. CHẨN ĐOÁN
Chẩn đoán xác định: Dựa vào triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng.
Lâm sàng: Thời gian ủ bệnh thay đổi từ 2–40 ngày, trung bình 10–15 ngày.
– Ngứa nhiều, nhất là về đêm.
– Mụn nước trên nền da lành, rải rác, riêng lẻ, thường ở vùng da mỏng như ở kẽ ngón tay, mặt trước cổ tay, cẳng tay, vú, quanh thắt lưng, rốn, kẽ mông, mặt trong đùi và bộ phận sinh dục. Ở trẻ sơ sinh mụn nước hay gặp ở lòng bàn tay, chân…
– Đường hầm ghẻ còn gọi là “luống ghẻ” dài 3-5mm, dạng sợi chỉ mảnh.
– Săng ghẻ thường xuất hiện ở vùng sinh dục, dễ nhầm với săng giang mai.
– Sẩn cục hay sẩn huyết thanh: hay gặp ở nách, bẹn, bìu.
Cận lâm sàng:
– Cạo vẩy da soi tại tổn thương tìm ký sinh trùng Sarcoptes scabiei.
– Soi da trên Dermoscopy: hình ảnh như vệt khói máy bay.
– PCR phát hiện DNA của KST ghẻ
6. ĐIỀU TRỊ
Điều trị cái ghẻ phải điều trị đồng thời cho tất cả mọi người đang sinh hoạt chung: tập thể, gia đình, nhà trẻ…; tránh tình trạng tái nhiễm lẫn nhau, có thể sử dụng thuốc thoa hoặc thuốc uống; giặt sạch, phơi khô quần áo, chăn màn…
Bệnh ghẻ có thể tái phát từng đợt theo chu kỳ 3 tuần do trứng còn sống sót và phát triển thành cái ghẻ trưởng thành. Do đó bắt buộc điều trị phải tuân thủ đúng phương pháp.
Viện Sốt rét – Ký sinh trùng – Côn trùng Thành phố Hồ Chí Minh tiếp nhận một số bệnh nhân có cả người lớn và trẻ em đến khám bệnh ký sinh trùng có triệu chứng lâm sàng ngứa, nổi mụn nước kẽ tay, mông… Qua thăm khám, bác sĩ chỉ định cạo mẫu da soi đã tìm thấy trứng cái ghẻ và cái ghẻ trưởng thành. Sau khi xác định là bệnh ghẻ, bệnh nhân được bác sĩ cấp toa điều trị và hướng dẫn cách phòng ngừa bệnh.
7. PHÒNG BỆNH
Vệ sinh cá nhân hằng ngày sạch sẽ.
Khi phát hiện ra có người trong gia đình bị ghẻ cần điều trị sớm, tránh tiếp xúc và dùng chung các đồ dùng của người bị bệnh.
Tài liệu tham khảo: https://www.impehcm.org.vn/…/cai-ghe-loai-ky-sinh-trung…
Phạm Thị Thu Giang
